Τo ριζίτικο τραγούδι

Γράφει ο ΚΑΝΑΚΗΣ Ι. ΓΕΡΩΝΥΜΑΚΗΣ

Το ριζίτικο τραγούδι εγεννήθηκε και αναπαράγεται στην ορεινή δυτική Κρήτη. Δεν πρέπει να είναι μακροσκελές και δεν ενδείκνυται να είναι ομοιοκατάληκτο. Συνηθέστατα είναι δεκαπεντασύλλαβο και πρέπει να έχει αρμονία, με το να πηγαίνουνε οι τόνοι στις συλλαβές που ταιριάζουνε με τον σκοπό του τραγουδιού. Τα μακροσκελή ομοιοκατάληκτα δημοτικά τραγούδια της Κρήτης δεν είναι ριζίτικα για τον απλούστατο λόγο ότι αυτά φυτρώνουνε σε όλη την Κρήτη και όχι μόνο στα λευκορείτικα χωριά. Σε στυλ ριζίτικου τραγουδιού μπορεί να στιχουργηθεί οπουδήποτε, όμως αυτά τα τραγούδια ιδιαιτέρως θέλουνε να τραγουδιούνται στο χρώμα της φωνής του ορεσίβιου λευκορείτη. Είναι ευαίσθητα τα ριζίτικα τραγούδια. Δεν επιδέχονται αλλοίωση ούτε στον σκοπό τους ούτε στα λόγια τους. Πάρα πολλά τραγούδια ριζίτικα τα έχουνε κακοποιήσει και τα έχουνε πληγώσει οργανοπαίχτες, γιατί τους έχουνε αλλάξει τον σκοπό και όπου δεν τους αλλάξανε τον σκοπό έχουνε εκμοντερνίσει τις νότες, που και αυτό είναι απαράδεκτο. Δεν μας φτάνει που είναι καλλίφωνοι· θέλουμε το ριζίτικο να τραγουδιέται με τον γνήσιο τον δικό του σκοπό. Κάποια φορά στην εκπομπή του Κατσαρού «Να η ευκαιρία» τραγούδησε κάποιος ένα ριζίτικο τραγούδι. Όλα τα μέλη της επιτροπής τον βαθμολογήσανε με το 10 (άριστα). Εβαθμολογήσανε τη φωνή, ενώ από ριζίτικα δεν είχανε ιδέα. Εγώ θα του έβαζα μηδέν, λόγω κακοποιήσεως του σκοπού. Παρακαλούμε τους οργανοπαίχτες, άμα θέλουνε να ηχογραφήσουνε ριζίτικο τραγούδι, να συνεργάζονται με κανέναν εκλεκτό τραγουδιστή από τα Κεραμειά, από τον Τζτιτζιφέ ή από τα Σφακιά, διότι, άμα το ηχογραφήσει κακά ο οργανοπαίχτης, το καταδικάζει τελεσίδικα. Το ριζίτικο τραγούδι είναι το βαρύ πυροβολικό στη δημοτική μουσική της Κρήτης. Αν προσέξουμε, τότε που τραγουδάνε ριζίτικα, θα δούμε ότι οι τραγουδιστάδες έχουνε ένα σοβαρό ανδροπρεπές ύφος. Το ριζίτικο σε αλληγορικό ύφος έστελνε μηνύματα μεταξύ των ραγιάδων επί τουρκοκρατίας για να τονώσει το ηθικό και για να αναπτερώσει ελπίδες. Με το ριζίτικο ο Κρητικός τραγουδούσε και τραγουδά τον πόνο, τη χαρά, την αγάπη, τον έρωτα και εξυμνούσε τους ηρωισμούς και την αξιοπρέπεια και δικαιούται τον σεβασμό μας.

www.haniotika-nea.gr

Φωνή απ’ την Θάλασσα

Βγάζει η θάλασσα κρυφή φωνή — φωνή που μπαίνει μες στην καρδιά μας και την συγκινεί και την ευφραίνει. Τραγούδι τρυφερό η θάλασσα μας ψάλλει, τραγούδι που έκαμαν τρεις ποιηταί μεγάλοι, ο ήλιος, ο αέρας και ο ουρανός. Το ψάλλει με την θεία της φωνή εκείνη, όταν στους ώμους της απλώνει την γαλήνη σαν φόρεμά της ο καιρός ο θερινός. Φέρνει μηνύματα εις ταις ψυχαίς δροσάτα η μελωδία της. Τα περασμένα νειάτα θυμίζει χωρίς πίκρα και χωρίς καϋμό. Οι περασμένοι έρωτες κρυφομιλούνε, αισθήματα λησμονημένα ξαναζούνε μες στων κυμάτων τον γλυκόν ανασασμό. Τραγούδι τρυφερό η θάλασσα μας ψάλλει, τραγούδι που έκαμαν τρεις ποιηταί μεγάλοι, ο ήλιος, ο αέρας και ο ουρανός. Και σαν κυττάζεις την υγρή της πεδιάδα, σαν βλέπεις την απέραντή της πρασινάδα, τον κάμπο της πούναι κοντά και τόσο μακρυνός, γεμάτος με λουλούδια κίτρινα που σπέρνει το φως σαν κηπουρός, χαρά σε παίρνει και σε μεθά, και σε υψώνει την καρδιά. Κι αν ήσαι νέος, μες σταις φλέβες σου θα τρέξη της θάλασσας ο πόθος· θα σε ’πη μια λέξι το κύμα απ’ τον έρωτά του, και θα βρέξη με μυστική τον έρωτά σου μυρωδιά. Βγάζει η θάλασσα κρυφή φωνή — φωνή που μπαίνει μες στην καρδιά μας και την συγκινεί και την ευφραίνει. Τραγούδι είναι, ή παράπονο πνιγμένων; — το τραγικό παράπονο των πεθαμένων, που σάβανό των έχουν τον ψυχρόν αφρό, και κλαίν για ταις γυναίκες των, για τα παιδιά των, και τους γονείς των, για την έρημη φωλιά των, ενώ τους παραδέρνει πέλαγο πικρό, σε βράχους και σε πέτραις κοφτεραίς τους σπρώχνει, τους μπλέκει μες στα φύκια, τους τραβά, τους διώχνει, κ’ εκείνοι τρέχουνε σαν νάσαν ζωντανοί με ολάνοιχτα τα μάτια τρομαγμένα, και με τα χέρια των άγρια, τεντωμένα, από την αγωνία των την υστερνή. Τραγούδι είναι, ή παράπονο πνιγμένων;— το τραγικό παράπονο των πεθαμένων που κοιμητήριο ποθούν χριστιανικό. Τάφο, που συγγενείς με δάκρυα ραντίζουν, και με λουλούδια χέρια προσφιλή στολίζουν, και που ο ήλιος χύνει φως ζεστό κ’ ευσπλαγχνικό. Τάφο, που ο πανάχραντος Σταυρός φυλάει, που κάποτε κανένας ιερεύς θα παή θυμίαμα να κάψη και να ‘πη ευχή. Χήρα τον φέρνει που τον άνδρα της θυμάται ή υιός, ή κάποτε και φίλος που λυπάται. Τον πεθαμένο μνημονεύουν· και κοιμάται πιο ήσυχα, συγχωρεμένη η ψυχή.

(Από τα Αποκηρυγμένα, Ίκαρος 1983)

Ο ανδριάντας του Ελευθερίου Βενιζέλου

του οραματιστή και δημιουργού

της Μεγάλης Ελλάδας

Πάνω στης Μνήμης του το μάρμαρο στητός
με βλέμμα αστραφτερό τα πέλαγ’ αγναντεύει,
λες και της Κρήτης ένας Γίγας σταυραετός
το πλοίο της μοίρας της Ελλάδας συνοδεύει

στο πολυτάραχο ταξίδι του οδηγός·
γιατί ’ναι η μοίρα ενός Μεγάλου να μαγεύει
με της ψυχής του της τρανής το πλούσιο φως
τα πλήθη που τον ακλουθούν και να τ’ αντρειεύει.

Τώρα η καρδιά του στοιχειωμένη στον ανδριάντα
στων δολοφόνων τις βολές άτρωτη θα ’ναι,
κι ενώ τα κύματα του χρόνου θα περνάνε,

Αυτός σα φάρος λαμπερός θ’ αστράφτει πάντα.
Τρανός πατέρας της φυλής κι από τα ουράνια
θα της χαρίζει φως, τιμή και περηφάνια.

Νίκος Μαραγκουδάκης,
φιλόλογος, συγγραφέας, ακαδημαϊκός

www.haniotika-nea.gr